หนึ่งในคำถามยอดฮิตที่คนไข้มักถามทันตแพทย์อยู่เสมอเวลาตรวจพบฟันผุหลายซี่ก็คือ “ใน 1 วัน สามารถอุดฟันได้มากที่สุดครั้งละกี่ซี่?” หรือ “ขออุดฟันให้เสร็จหมดทุกซี่ในวันเดียวเลยได้ไหม?”
ความจริงแล้ว การอุดฟันไม่ได้มีตัวเลขกำหนดตายตัวว่าห้ามเกินกี่ซี่ต่อครั้ง แต่ขึ้นอยู่กับการประเมินร่วมกันระหว่างสภาพช่องปาก ความปลอดภัย และ 3 ปัจจัยสำคัญ ดังต่อไปนี้
3 ปัจจัยหลักที่กำหนดว่า “อุดฟันได้ครั้งละกี่ซี่”
1. ชนิดของวัสดุอุดฟัน
วัสดุอุดฟันแต่ละชนิดมีคุณสมบัติและระยะเวลาในการเซ็ตตัวที่แตกต่างกัน ซึ่งส่งผลต่อการวางแผนการรักษาโดยตรง:
- อมัลกัม (Amalgam – โลหะผสมสีเงิน): วัสดุชนิดนี้ต้องใช้เวลาเซ็ตตัวเต็มที่ประมาณ 24 ชั่วโมง ถึงจะสามารถรับแรงบดเคี้ยวได้อย่างสมบูรณ์ ดังนั้น ทันตแพทย์จึงมักเลือกอุดฟันทีละข้าง (เช่น อุดเฉพาะฝั่งซ้าย หรือฝั่งขวา) เพื่อให้คนไข้ยังสามารถใช้ฟันอีกข้างในการรับประทานอาหารได้
- คอมโพสิตเรซิน (Composite Resin – วัสดุเรซินสีเหมือนฟัน): วัสดุชนิดนี้จะแข็งตัวทันทีหลังผ่านการฉายแสง และขัดแต่งผิวฟัน ทำให้คนไข้สามารถใช้งานฟันได้ทันทีหลังทำเสร็จ จึงเปิดโอกาสให้อุดฟันได้หลายซี่พร้อมกัน หรืออุดทั้ง 2 ข้างในรอบเดียวได้
2. ระยะเวลาในการนัดหมายของทันตแพทย์
ความละเอียดและความประณีตในการกำจัดรอยผุและกรอแต่งฟันต้องใช้เวลา โดยเฉลี่ย:
- หากนัดหมายเวลาประมาณ 1 ชั่วโมง ทันตแพทย์จะสามารถอุดฟันทั่วไปได้เฉลี่ย 3–4 ซี่
- จำนวนซี่อาจลดลงหากเป็นรอยผุขนาดใหญ่ รอยผุที่อยู่ซอกฟัน หรือตำแหน่งที่เข้าถึงยาก
3. สภาพร่างกายและความจำเป็นเร่งด่วนของคนไข้
ข้อนี้ถือเป็น ปัจจัยสำคัญที่สุด ที่ทันตแพทย์นำมาพิจารณา:
⚠️ กรณีเร่งด่วนทางการแพทย์
ในบางกรณี คนไข้จำเป็นต้องเคลียร์ช่องปากและอุดฟันให้หมดทุกซี่ภายในวันเดียว เช่น:
- ผู้ป่วยที่เตรียมตัวเข้ารับการ ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม
- ผู้ป่วยที่เตรียมตัว ผ่าตัดใส่หรือเปลี่ยนลิ้นหัวใจ
- ผู้ป่วยที่เตรียมตัวรับการ ฉายรังสีรักษาบริเวณศีรษะและลำคอ
เนื่องจากเชื้อแบคทีเรียจากฟันผุสามารถเข้าสู่กระแสเลือดและนำไปสู่ภาวะติดเชื้อรุนแรงหลังผ่าตัดได้ หากมีคิวผ่าตัดด่วนในวันถัดไป ทันตแพทย์จำเป็นต้องเร่งอุดฟันให้เสร็จสมบูรณ์ทันที
⚠️ ข้อจำกัดเรื่องข้อต่อขากรรไกร
สำหรับเคสทั่วไป ทำไมคุณหมอถึงไม่อุดฟันให้หมดทุกซี่ในครั้งเดียว? คำตอบคือ “เพื่อป้องกันอาการบาดเจ็บของข้อต่อขากรรไกร”
การเคลื่อนไหวของข้อต่อขากรรไกรมีลักษณะคล้ายบานพับและมีการสไลด์ตัวไปด้านหน้า หากคนไข้อ้าปากค้างไว้นานเกินไป อาจส่งผลให้:
- กล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าและขากรรไกรล้า
- เกิดการอักเสบหรือปวดบริเวณข้อต่อขากรรไกร
- อ้าปากไม่ขึ้น หรือขากรรไกรค้าง
สรุปแนวทางปฏิบัติ: ควรเตรียมตัวอย่างไร?
- ตรวจสุขภาพฟันสม่ำเสมอทุก 6 เดือน: อย่ารอให้ฟันผุหลายซี่จนต้องมาเร่งอุดในคราวเดียว เพื่อความสบายของตัวคุณเอง
- แจ้งประวัติการรักษาล่วงหน้า: หากมีโรคประจำตัว หรือมีแผนการผ่าตัดใหญ่ ควรรีบแจ้งทันตแพทย์ตั้งแต่ขั้นตอนการนัดหมาย
- สื่อสารกับทันตแพทย์ระหว่างทำ: หากรู้สึกเมื่อยปาก เจ็บข้อต่อขากรรไกร สามารถยกมือส่งสัญญาณเพื่อขอพักหุบปากเป็นระยะได้
💡 คำถามที่พบบ่อย
Q: อุดฟันวันเดียว 5–6 ซี่ได้ไหม?
A: สามารถทำได้ หากใช้วัสดุสีเหมือนฟัน (คอมโพสิตเรซิน) และคนไข้ไม่มีปัญหาเรื่องเมื่อยขากรรไกร รวมถึงทันตแพทย์มีเวลาเพียงพอในการทำหัตถการ
Q: หลังอุดฟัน กินข้าวได้ทันทีเลยไหม?
A: หากอุดด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน (เรซิน) สามารถเคี้ยวอาหารได้ทันทีหลังยาชาหมดฤทธิ์ แต่หากอุดด้วยอมัลกัม ควรเลี่ยงการเคี้ยวอาหารแข็งฝั่งที่อุดเป็นเวลาอย่างน้อย 24 ชั่วโมง